Een filter is een belangrijk hulpmiddel om een vijver gezond en helder te houden. Vijverfilters voorzien de vijver van Co2 en dragen zo
bij aan een goede plantengroei. Op deze pagina lees je hoe een filter werkt, hoe je het kunt installeren en wat voor onderhoud er
aan te pas komt.
Werking van een filter
Biologische zuivering
De belangrijkste taak van een filter is het verzorgen van een biologische zuivering. Vijverfilters worden daarom ook meestal
biologische filters genoemd. In een biologisch filter zit een grote kolonie bacteriën, die kleine afvaldeeltjes uit de vijver
omzetten in (hoofdzakelijk) Co2. Deze Co2 vormt de belangrijkste voedselbron voor de planten. Zonder Co2 kunnen de zuurstof-
planten niet groeien; zonder groeiende zuurstofplanten wordt de vijver troebel (zie ook pagina biologie).
De werking van een biologisch filter berust dus niet het op uit het water zeven van afval.
Deze afbeelding laat de werking van een biologisch filter zien:
Werking van een biologisch filter: het door een pomp aangevoerde vijverwater is zuurstofrijk en bevat kleine vuildeeltjes. Bacteriën in het filter breken dit vuil af en zetten het om in Co2. Deze Co2 wordt opgenomen in het water en laat de zuurstofplanten groeien.
Co2 kan echter alleen door het vijverwater worden nopgenomen, als dit voldoende hard is.
Belang waterhardheid
In een filter doen bacteriën het werk. Zij produceren de noodzakelijke Co2 voor de vijver. Co2 kan echter alleen maar worden
opgenomen door het vijverwater, als dit voldoende mineralen bevat (voldoende hard is). De geproduceerde moleculen Co2 hechten
zich namelijk aan moleculen calcium of magnesium, en krijgen op die manier een lift richting vijver.
Als het vijverwater te zacht is, werkt het filter niet. De geproduceerde Co2 wordt dan niet opgenomen door het langsstromende
water en blijft achter in het filter. De bacteriekolonie sterft dan langzaam af, de vijverplanten gaan slechter groeien en de vijver
wordt troebel.
Andere filtertypen
Naast puur biologische filters bestaan er ook andere typen. De bekendste is het meerkamerfilter. In zo'n filter vindt naast
biologische ook een mechanische filtering plaats, waarbij vuil uit het water gezeefd wordt. Voor elk type filtering is een kamer
opgenomen in het filter. Voor een gewone tuinvijver is een meerkamerfilter niet nodig. Voor koivijvers of vijvers waarin zeer veel organisch afval geproduceerd wordt, zijn ze wel aan te raden.
UVC-filtering
Veel filters zijn uitgerust met een zogenaamde UVC-lamp. Hierbij stroomt het water langs een lamp, die ultraviolet licht
uitstraalt. Dit licht doodt de zweefalgen in het water, waardoor de vijver makkelijker helder blijft.
Nadeel van een UVC-lamp is, dat deze behalve de zweefalg ook de bacteriën in het vijverwater doodt. De werking van het
biologische filterdeel kan hierdoor wat minder worden.
Installatie van een filter
Vijverpomp
Bij een vijverfilter heb je altijd een pomp nodig. De pomp staat in de vijver en transporteert het water door een slang naar het
filter. Uit het filter loopt het water dan via een slang of een watervalletje weer terug in de vijver. In de onderstaande
afbeelding wordt dit zichtbaar gemaakt.
Het filter staat op de vijverrand, de pomp op de vijverbodem. Met een slang wordt het water naar het filter geleid. Na filtering stroomt het water terug in de vijver.
Probeer altijd pomp en filter zover mogelijk uit elkaar te zetten, zodat ook echt al het vijverwater gefilterd wordt en niet alleen een klein hoekje van de vijver. In de afbeelding wordt wat dat betreft niet het goede voorbeeld gegeven.
Er bestaan ook filters die onder water staan en geïntegreerd zijn in de pomp. Op zich werken deze filters wel goed, maar het nadeel is dat instroom en uitstroom dicht bij elkaar zitten. Er wordt daardoor maar een klein deel van het vijverwater gefilterd.
Capaciteit
Filters hebben meestal namen die hun capaciteit aangeven. Zo is een Hozelock 4500 filter geschikt voor een vijver van 4.500
liter. De marge rond deze getallen mag je ruim nemen; het genoemde filter is geschikt voor vijvers van 2.500 tot 6.500 liter.
Ook de capaciteit van de pomp is belangrijk. Kies een pomp, die in ongeveer drie uur tijd al het vijverwater kan verpompen. Voor
een vijver van 5.000 liter betekent dit een pompcapaciteit van 1.700 liter per uur.
In de praktijk hoeft niet al het vijverwater in drie uur tijd ook echt door het filter te stromen. Een 'omloopsnelheid' van vijf
of zes uur voldoet meestal prima. In de voorbeeldvijver van 5.000 liter stroomt er dan 1.000 liter water per uur door het filter.
Bij de meeste vijverpompen kun je de gewenste pompcapaciteit instellen. Een pomp die op vol vermogen werkt, veroorzaakt veel
beweging in het water. Hierdoor wervelt gemakkelijk vuil van de bodem omhoog.
Plaatsing
Kies een plek uit, waar het filter een beetje gecamoufleerd weggezet kan worden. Sommige filter kunnen deels ingegraven
worden, zodat ze minder zichtbaar zijn. Let er verder op, dat de slangen naar en van het filter goed bevestigd zijn. Als de slang
naar het filter losschiet en de pomp draait gewoon door, dan wordt de vijver in vijf uur leeggepompt.
Rijpen van het filteren enten van bacteriën
In een nieuw filter zitten nog geen bacteriën. Deze worden geleidelijk aangevoerd uit het vijverwater en gaan op de filter-
materialen een kolonie vormen. Dit wordt het rijpen van het filter genoemd. Dit rijpen duurt zes tot acht weken. Als je liever hebt dat je filter al sneller voorzien is van een bacteriekolonie, is het verstandig om het filter te enten. Dit kun je doen met bijvoorbeeld Pond Biotics. Hiermee verkort je de rijpingstijd van het filter tot zo'n twee weken.
Bekijk hier een korte instructievideo over het aansluiten van een pomp en biologisch filter en het enten van bacteriën in het vijverfilter.
Enten van bacteriën zorgt ervoor, dat het filter sneller over een goede bacteriekolonie beschikt. Het filter werkt daardoor beter.
Verder is het heel belangrijk om het filter tijdens het groeiseizoen (maart-oktober) 24 uur per dag te laten draaien. De
bacteriekolonie is afhankelijk van zuurstofrijk water uit de vijver. Als de aanvoer stopt, sterven de bacteriën af.
Filtermaterialen: onderin het filter komt een poreus materiaal zoals grove lavasteen (foto links). Daarop worden schuimrubber matten geplaatst (foto rechts). Beide filtermaterialen hebben veel oppervlakte, waardoor bacteriën er goed op kunnen groeien.
Door het filter te enten met Pond Biotics groeien er veel sneller bacteriën in.
Onderhoud van het filter
Onderhoudsvrij
Biologische filters zijn in principe onderhoudsvrij. Nadat er een bacteriekolonie in het filter gegroeid is, zal deze het organisch
afval uit de vijver omzetten in Co2. Een biologisch filter moet zo min mogelijk schoongemaakt worden, omdat de bacteriekolonie
dan afsterft en het rijpen weer opnieuw moet starten.
Uitzonderingen
Er zijn een paar uitzonderingen: als er in de vijver zoveel organisch afval zit dat het filter verstopt raakt en dreigt over te
lopen, moet het wel af en toe gereinigd worden. Probeer om hierbij de filtermaterialen niet 100% schoon te maken. Op die manier
blijven er nog wat bacteriën in het filter achter en blijft de werking enigszins intact.
Reukloos
Een biologisch filter moet reukloos zijn. Als er een sterke algengeur of zelfs rottingsgeur uitkomt, betekent dit dat de
bacteriekolonie het aangevoerde afval niet allemaal aankan of dat de waterhardheid van de vijver te laag is. Schoonmaken van het
filter en verbeteren van de waterhardheid (zie pagina Mineral Clay) vormt dan de oplossing.
Niet uitzetten
Tijdens het groeiseizoen mag een filter niet worden uitgezet. Het moet 24 uur per dag, 7 dagen per week draaien. Stilzetten van
het filter leidt tot afsterven van de bacteriekolonie, die afhankelijk is van zuurstofrijk water uit de vijver. Laat het filter
in de periode maart - oktober daarom continu draaien.
Tijdens de wintermaanden moet de pomp wel uitgeschakeld worden, omdat dan de plantengroei stilligt.
Hard water
Een filter kan alleen z'n werk doen als het vijverwater voldoende hard is. Om de in het filter geproduceerde Co2 te kunnen
afgeven aan het langsstromende water, moeten hierin voldoende mineralen aanwezig zijn waaraan de Co2 zich kan binden. Als
het vijverwater te zacht is, blijft de geproduceerde Co2 achter in het filter. Het filter verzuurt dan en de bacteriekolonie
sterft af.
Het in de tekst als voorbeeld genoemde Hozelock ecopower 4500 filter. Dit filter heeft een ingebouwde UVC-lamp en kan deels ingegraven worden, omdat de uitstroomopening vrij hoog op de filterbak geplaatst is.
Dit is een goed filter, maar ook andere filters voldoen prima. Slechte filters bestaan eigenlijk niet; het gaat tenslotte alleen om een behuizing voor de bacteriën. Ook een zelfgemaakt filter kan uitstekend werken.
Geen filter?
In sommige oudere vijverboeken wordt een filter afgeraden. De gedachtegang die hier gevolgd wordt, is dat er voldoende
bacteriën in de vijver zelf huizen om de vijver van Co2 te voorzien. In de praktijk blijkt dit echter alleen onder optimale condities
zo te zijn. De aanwezigheid van een filter zorgt er voor, dat de plantengroei ook onder minder gunstige omstandigheden
goed blijft.
Zeker in nieuwe vijvers zitten veel te weinig bacteriën om de zuurstofplanten van Co2 te voorzien. Zeker in deze vijvers is een
filter dus absoluut onmisbaar, maar ook in oudere vijvers heeft een biologisch filter veel toegevoegde waarde.
Eeen filter met pomp zorgt ook voor watercirculatie. Dit is belangrijk voor een goede verspreiding van zuurstof en Co2 in alle
waterlagen van de vijver vijver en het kunnen uitwisselen van gassen met de atmosfeer.
